{"id":324,"date":"2026-02-06T09:17:37","date_gmt":"2026-02-06T08:17:37","guid":{"rendered":"http:\/\/powiatwwl.pl\/?page_id=324"},"modified":"2026-02-13T10:12:42","modified_gmt":"2026-02-13T09:12:42","slug":"jadow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/powiatwwl.pl\/?page_id=324","title":{"rendered":"JAD\u00d3W"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

JAD\u00d3W (Gmina Wiejska).<\/em><\/strong> HISTORIA JADOWA. <\/strong>Pocz\u0105tki Jadowa datuje si\u0119 na prze\u0142om XIV\/XV wieku. W 1473 r. za panowania ksi\u0119cia mazowieckiego Boles\u0142awa IV erygowana zosta\u0142a parafia Jadowska. Pierwotna nazwa osady brzmia\u0142a „Jady” i zwi\u0105zana by\u0142a z wyst\u0119powaniem w okolicznych lasach jadowitych w\u0119\u017cy i gad\u00f3w. Z biegiem czasu nazwa ta przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w „Jadowo” a nast\u0119pnie Jad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu na skrzy\u017cowaniu szlak\u00f3w handlowych w 1475 r. Jad\u00f3w otrzyma\u0142 przywilej targowy i prawo organizowania jarmark\u00f3w.
Do 1660 r. Jad\u00f3w i tereny przyleg\u0142e nale\u017ca\u0142y do d\u00f3br kr\u00f3lewskich, st\u0105d te\u017c i nazwa „Kr\u00f3lewszczyzna”. Wed\u0142ug lustracji wojew\u00f3dztwa mazowieckiego z 1660 r. Jad\u00f3w zosta\u0142 starostwem niegrodowym w Ziemi Nurskiej. Pomy\u015blny rozw\u00f3j osadnictwa zosta\u0142 gwa\u0142townie zahamowany przez najazdy szwedzkie, kt\u00f3re spustoszy\u0142y w znacznym stopniu te ziemie.
W 1654 roku, Jad\u00f3w b\u0119d\u0105cy w\u0142asno\u015bci\u0105 kr\u00f3lowej Marii Ludwiki, \u017cony kr\u00f3la Jana Kazimierza, zosta\u0142 oddany zakonowi si\u00f3str wizytek z Warszawy. W 1771 r., na skutek sekularyzacji d\u00f3br zakonnych, dobra kamienczykowskie i jadowskie zosta\u0142y przekazane rz\u0105dowi, kt\u00f3ry z kolei wydzier\u017cawi\u0142 je Janowi Kuczy\u0144skiemu.
W trzy lata p\u00f3\u017aniej, w 1774 roku Stany Rzeczypospolitej nada\u0142y dobra jadowskie w posiadanie na 30 lat genera\u0142owi Malczewskiemu. Spotka\u0142o si\u0119 to ze sprzeciwem by\u0142ego dzier\u017cawcy Jana Kuczy\u0144skiego. Ostatecznie sprawa dotar\u0142a a\u017c do sejmu, kt\u00f3ry zatwierdzi\u0142 prawa gen. Malczewskiemu.<\/p>\n\n\n\n

W 1815 r. zosta\u0142o utworzone Kr\u00f3lestwo Polskie pod ber\u0142em cara Aleksandra I, kt\u00f3re posiada\u0142o do\u015b\u0107 znaczn\u0105 autonomi\u0119. Jad\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 w powiecie stanis\u0142awowskim, na kt\u00f3rego czele sta\u0142 komisarz Jakub Gerlicz, zdymisjonowany oficer rosyjski.<\/p>\n\n\n\n

Okres \u015bwietno\u015bci Jadowa przypada na XIX w. Wtedy to zosta\u0142 oddany w posiadanie rodzinie Zamoyskich. W 1823 r. na skutek stara\u0144 hr. Stanis\u0142awa Zamoyskiego Jad\u00f3w otrzyma\u0142 prawa miejskie. Rozw\u00f3j miasteczka zosta\u0142 przerwany po powstaniu styczniowym. Wtedy to na mocy ukazu cara Aleksandra II z 1869 r. Jad\u00f3w utraci\u0142 prawa miejskie.
Du\u017cy udzia\u0142 w podniesieniu Jadowa do rangi miasta mia\u0142 \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel Jadowa i okolicznych d\u00f3br hrabia Stanis\u0142aw Zamoyski herbu „Jelita”. W 1821 r. zosta\u0142 w\u0142a\u015bcicielem Jadowa i d\u00f3br do niego nale\u017c\u0105cych, kt\u00f3re otrzyma\u0142 od rz\u0105du w zamian za odst\u0105pienie twierdzy Zamo\u015b\u0107. Maj\u0105tek obejmowa\u0142 klucz jadowski, \u0142ochowski i w cz\u0119\u015bci sulejowski oraz kamie\u0144czykowski.
Zamoyski widz\u0105c dogodne po\u0142o\u017cenie Jadowa, mo\u017cliwo\u015bci jego rozwoju jako o\u015brodka handlowego rozpocz\u0105\u0142 starania o podniesienie osady do rangi miasta. Dzi\u0119ki osobistym znajomo\u015bciom i wp\u0142ywom u najwy\u017cszych w\u0142adz d\u0105\u017cenia te okaza\u0142y si\u0119 skuteczne. 19 sierpnia 1823 r. Komisja Administracyjna Rz\u0105du Kr\u00f3lestwa Polskiego wyda\u0142a dekret podpisany przez Radc\u0119 Stanu gen. J\u00f3zefa Zaj\u0105czka o przyznaniu praw miejskich dla Jadowa.
Nadanie praw miejskich nie poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 szybkiego procesu urbanizacyjnego i industrializacyjnego, cho\u0107 Zamoyski zgodnie ze swoim planem rozbudowy i rozwoju miasta, wybudowa\u0142 niewielk\u0105 fabryk\u0119 sukna, haft\u00f3w, perkalu i papieru oraz tartak i m\u0142yn wodny. Wyroby tych zak\u0142ad\u00f3w nie znajdowa\u0142y zbytu z powodu og\u00f3lnej n\u0119dzy panuj\u0105cej na wsi. Zak\u0142ady te uleg\u0142y zniszczeniu w 1831 roku w czasie powstania listopadowego. Po\u0142owa miasteczka uleg\u0142a w tym czasie zniszczeniu i spl\u0105drowaniu przez wojska rosyjskie. W Jadowie nigdy nie zosta\u0142 zbudowany ratusz, do budowy kt\u00f3rego by\u0142 zobowi\u0105zany Zamoyski aktem lokacji z dnia 19 sierpnia 1823 r. W pocz\u0105tkach 1827 roku Komisja Spraw Wewn\u0119trznych w wyniku nacisku Komisji Miast pocz\u0119\u0142a si\u0119 domaga\u0107 u dziedzica Jadowa, aby ten przyst\u0105pi\u0142 do realizacji ratusza w Jadowie. Zamierzenie to nie zosta\u0142o jednak zrealizowane z powodu wybuchu powstania listopadowego.
W 1831 roku po \u015bmierci Stanis\u0142awa Zamoyskiego dobra jadowskie przesz\u0142y na w\u0142asno\u015b\u0107 jego syna Andrzeja. W 1830 roku obj\u0105\u0142 w posiadanie w wyniku podzia\u0142\u00f3w rodzinnych trzy klucze maj\u0105tk\u00f3w, w tym r\u00f3wnie\u017c klucz jadowski. W historii Jadowa nowy w\u0142a\u015bciciel zapisa\u0142 si\u0119 jako zdecydowany innowator. Wprowadzi\u0142 oczynszowanie w zamian za odrabianie dni\u00f3wek i stosowa\u0142 nowe metody gospodarowania. Id\u0105c w \u015blady ojca Stanis\u0142awa, usi\u0142owa\u0142 rozwin\u0105\u0107 rzemios\u0142o i przemys\u0142 w Jadowie. Za jego czas\u00f3w powstaj\u0105 w\u0142a\u015bnie prz\u0119dzalnie i gr\u0119plarnie we\u0142ny, lnu oraz niewielka fabryczka oku\u0107 metalowych. Nie mia\u0142y one jednak zbyt wielkiego powodzenia i szybko upad\u0142y z powodu braku zbytu, co wynika\u0142o z silnej konkurencji fabryk warszawskich. Hrabia Zamoyski w celu pomno\u017cenia swoich zysk\u00f3w, wykupi\u0142 od proboszcza tzw. „prawo propinacji”, tj. produkowania i wy\u0142\u0105cznego sprzedawania w\u00f3dki. Buduje wtedy gorzelni\u0119 w Szewnicy i \u0141ochowie, zak\u0142ada karczmy dworskie.
Jad\u00f3w od chwili, kiedy zosta\u0142 miastem, zacz\u0105\u0142 stanowi\u0107 do\u015b\u0107 powa\u017cny o\u015brodek gospodarczy skupiaj\u0105cy interesy mieszka\u0144c\u00f3w okolicznych wsi. Cotygodniowe targi znacznie przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju handlu i rzemios\u0142a. \u015aci\u0105ga\u0142y one wielu kupuj\u0105cych i sprzedaj\u0105cych z Mi\u0144ska Mazowieckiego, Stanis\u0142awowa, W\u0119growa, Wyszkowa i innych miejscowo\u015bci. Sporo zaj\u0119cia mieli r\u00f3wnie\u017c i cha\u0142upnicy \u2013 tkacze, szewcy, krawcy, kt\u00f3rzy znajdowali zbyt na produkowane przez siebie artyku\u0142y. Jadowskie p\u0142\u00f3tna i samodzia\u0142y, kilimy, we\u0142niaki i pasiaki cieszy\u0142y si\u0119 du\u017cym powodzeniem, podobnie jak wyroby garncarskie i meble z wikliny.
Od 1830 roku do Jadowa zacz\u0119li nap\u0142ywa\u0107 \u017bydzi zwabieni mo\u017cliwo\u015bci\u0105 prowadzenia handlu i rzemios\u0142a. Produkcja tkacka w Jadowie opiera\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na wyrobach szat liturgicznych ludno\u015bci \u017cydowskiej. Pod koniec pierwszej po\u0142owy XIX wieku ludno\u015b\u0107 \u017cydowska stanowi\u0142a ok. 43,0% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w miejscowo\u015bci.
W 1865 roku przyst\u0105piono do budowy \u015bwi\u0105tyni \u017cydowskiej, kt\u00f3ra jednak nie zachowa\u0142a si\u0119 do dzisiejszych czas\u00f3w.
Wi\u0119kszy rozw\u00f3j miejscowo\u015bci Jad\u00f3w mo\u017cemy odnotowa\u0107 pod koniec XIX wieku, kiedy to wzniesiono nowy murowany ko\u015bci\u00f3\u0142 oraz w okresie dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego, kiedy to wzniesiono szereg budynk\u00f3w zar\u00f3wno u\u017cyteczno\u015bci publicznej jak i mieszkalnych. Dzisiejszy uk\u0142ad urbanistyczny Jadowa w wielkiej mierze zachowuje historyczne rozplanowanie, tj. uk\u0142ad planu oraz historyczn\u0105 zabudow\u0119. W rozplanowaniu zachowa\u0142y si\u0119 staropolskie szlaki komunikacyjne z czasu przed lokacj\u0105 miasta jak i plac rynkowy oraz siatka ulic z czas\u00f3w lokacji i okresu p\u00f3\u017aniejszego. Najcenniejszym elementem uk\u0142adu urbanistycznego Jadowa jest plac targowy (Rynek) wraz z zabudow\u0105 w pierzejach i jedyn\u0105 dominant\u0105 architektoniczn\u0105 Rynku, jak i ca\u0142ej miejscowo\u015bci, obecnym, murowanym ko\u015bcio\u0142em z lat 1882-1886.
Wielk\u0105 warto\u015b\u0107 wykazuje zabudowa w pierzejach Rynku. Budynki dwukondygnacyjne, murowane zrealizowane w zabudowie zwartej z przejezdnymi bramami i miedzuchami posiadaj\u0105 charakter zdecydowanie miejski. Dor\u00f3wnuj\u0105 tak rozwini\u0119tym miastom jak: W\u0119gr\u00f3w, Soko\u0142\u00f3w, Podlaski, Mi\u0144sk Mazowiecki, a przewy\u017cszaj\u0105 takie miejscowo\u015bci jak: Stanis\u0142aw\u00f3w, Dobre.
W czasie II wojny dokona\u0142 si\u0119 nowy podzia\u0142 ziem polskich. Hitlerowscy okupanci zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 kraju wcielili do Rzeszy, a z pozosta\u0142ej im reszty, utworzyli Generalne Gubernatorstwo. W jej sk\u0142ad wesz\u0142y tereny gminy Jad\u00f3w w dystrykcie warszawskim.
Po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych na tych terenach, przywr\u00f3cono podzia\u0142 administracyjny z 1939 r. Przed reform\u0105 administracyjn\u0105 kraju w 1975 r. tereny gminy Jad\u00f3w nale\u017ca\u0142y do wojew\u00f3dztwa warszawskiego, powiatu wo\u0142omi\u0144skiego.
Po reformie w 1975 r. m.in. likwiduj\u0105cej powiaty, gmina Jad\u00f3w wesz\u0142a do nowo utworzonego wojew\u00f3dztwa siedleckiego, aby ostatecznie trafi\u0107 do wojew\u00f3dztwa mazowieckiego i powiatu wo\u0142omi\u0144skiego podczas ostatniej reformy administracyjnej dziel\u0105cej Polsk\u0119 ponownie na wi\u0119ksze wojew\u00f3dztwa i przywracaj\u0105cej powiaty.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

JAD\u00d3W<\/a><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

JAD\u00d3W (Gmina Wiejska). HISTORIA JADOWA. Pocz\u0105tki Jadowa datuje si\u0119 na prze\u0142om XIV\/XV wieku. W 1473 r. za panowania ksi\u0119cia mazowieckiego Boles\u0142awa IV erygowana zosta\u0142a parafia Jadowska. Pierwotna nazwa osady brzmia\u0142a „Jady” i zwi\u0105zana by\u0142a z wyst\u0119powaniem w okolicznych lasach jadowitych w\u0119\u017cy i gad\u00f3w. Z biegiem czasu nazwa ta przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119...<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-324","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=324"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/324\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":858,"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/324\/revisions\/858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/powiatwwl.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}